Zadania

Zadanie 1B.4 Poprawa przepływu wód powodziowych w okresie zimowym z Jeziora Dąbie i bagrowanie przekopu Klucz-Ustowo: 
1B.4/1 – Poprawa przepływu wód powodziowych w okresie zimowym z Jeziora Dąbie,
1B.4/2 – Bagrowanie przekopu Klucz-Ustowo

1B.4/1 Poprawa przepływu wód powodziowych w okresie zimowym z Jeziora Dąbie

Zadanie polega na pogłębieniu toru wodnego na jeziorze Dąbie, co umożliwi prowadzenie zimowej osłony przeciwlodowej przy użyciu lodołamaczy uczestniczących w akcji lodołamania. Ze względu na fakt, że jezioro Dąbie stanowi główny odbiornik kry lodowej spływającej
z górnych odcinków rzeki Odry, niezależnie od lokalizacji zatoru lodowego, każda akcja lodołamania na Odrze, Warcie i Noteci musi rozpocząć się w basenie jeziora Dąbie. Z tego względu, realizacja zadania jest jednym z kluczowych elementów dla zapewnienia możliwości prowadzenia sprawnej i skutecznej zimowej ochrony przeciwpowodziowej na Odrze.

Zależnie od warunków hydrometeorologicznych, przeważnie na początku okresu ocieplenia Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Szczecinie w kooperacji z Urzędem ds. Dróg Wodnych i Żeglugi Eberswalde rozpoczynają od jeziora Dąbie wspólną akcję lodołamania na obszarze dolnej Odry. Lodołamacze na odcinku od ujścia Regalicy w kierunku północnym, aż do Babiny, kruszą stałą pokrywę lodową, tworząc o szerokości około 500 m, czasami dochodzącą nawet do 1 km.

Po pokruszeniu przez lodołamacze stałej pokrywy lodowej na jeziorze Dąbie, lód zalegający
w strefie brzegowej zaczyna powoli – na skutek dodatnich temperatur i czynników dynamicznych takich jak przepływowy prąd Regalicy i działanie wiatru – zanikać. Najdłużej lód utrzymuje się w osłoniętych zatokach na południu Dużego Dąbia i na Małym Dąbiu.

Dryf kry lodowej na jeziorze Dąbie zależy przede wszystkim od dwóch czynników: prądu przepływowego Regalicy oraz bezpośredniego oddziaływania wiatru. Generalnie, kra lodowa przemieszcza się po jeziorze z południa na północ. Jednak silne wiatry mogą zakłócić ten kierunek.

Przy wiatrach północnych i północno – zachodnich już o przeciętnych prędkościach, obserwuje się zahamowanie spływu kry lodowej i w konsekwencji jej piętrzenie w rejonie ujściowym Regalicy. Silne wiatry północne mogą sprawić, że połamany lód zaczyna się cofać z powrotem z jeziora Dąbie do Regalicy, stanowiąc bardzo duże zagrożenia dla prowadzonej na dolnej Odrze akcji lodołamaniaZ kolei silne wiatry południowe powodują, że następuje bardziej intensywny odpływ kry lodowej głównie poprzez Iński Nurt do rzeki Domiąży, następnie na Roztokę Odrzańską i Zalew Szczeciński, po czym pokruszony lód spływa torem wodnym Świnoujście – Szczecin na Morze Bałtyckie.

Na jeziorze Dąbie obserwuje się także zjawisko zwałowania lodu spowodowane oddziaływaniem wiatru. Zwałowanie lodu nie jest niebezpieczne dla prowadzonej tu akcji lodołamania, gdyż dotyczy przede wszystkim strefy brzegowej jeziora. Największe zwały lodu występują po wschodniej stronie jeziora, a ich wysokość ponad poziom zwierciadła wody może osiągnąć nawet kilka metrów.

Niezależnie od miejsca lokalnego zagrożenia zatorem każda akcja lodołamania rozpoczyna się w Szczecińskim węźle wodnym i w ten rejon, a dokładnie do jeziora Dąbie musi zostać odprowadzona kra lodowa z koryta Odry.

W chwili obecnej głębokość toru wodnego, który nie był pogłębiany od lat 60-tych XX w., wynosi 2,3-2,8 m. Jest to głębokość niewystarczająca dla działań przy użyciu lodołamaczy, gdyż dla ich bezpiecznej i skutecznej pracy oraz dla sprawnego odprowadzania połamanej kry lodowej głębokość toru na j. Dąbie powinna wynosić min. 3,2 m.

Na podstawie wieloletniej obserwacji zjawisk lodowych na dolnej Odrze i prowadzonych akcji lodołamania można stwierdzić, że w większości przypadków główną przyczyną tworzenia się zatorów lodowych było powstanie pokrywy lodowej na jeziorze Dąbie i niemożność jej skruszenia z uwagi na zbyt małe głębokości toru wodnego, niewystarczające do prowadzenia sprawnej akcji lodołamania.

Mała głębokość jeziora, a zwłaszcza toru wodnego, utrudnia bezpieczne pływanie i pracę lodołamaczy oraz sprzyja ponownemu zamarzaniu kry i zatrzymaniu lodów spływających do jeziora. Brak możliwości sprawnego odprowadzania kry stwarza niebezpieczeństwo powstania powodzi zatorowych.

Stąd, w celu wyeliminowania występujących obecnie utrudnień przyjęto następujące parametry toru wodnego na jeziorze Dąbie:

  • szerokość szlaku żeglugowego: 150 m
  • głębokość: 3,4 m (dla SW)
  • minimalny łuk: 800 m
  • nachylenie skarp toru wodnego: 1:6.

OKRES REALIZACJI

Planowane prace będę realizowane w okresie od czerwca 2020 do grudnia 2021.

1B.4/2 Bagrowanie przekopu Klucz-Ustowo

Przekop Klucz-Ustowo to odgałęzienie łączące Odrę Wschodnią z Odrą Zachodnią. W ramach realizacji zadania przywrócona zostanie wymagana zgodnie z umową polsko-niemiecką głębokość, co przyczyni się do poprawy istniejącej sytuacji nawigacyjnej i przeciwlodowej na tej drodze wodnej.

Bagrowanie przekopu Klucz-Ustowo ma więc na celu zwiększenie głębokości na istniejącej drodze wodnej. Umożliwi to w warunkach zimowych sprawne prowadzenie osłony przeciwlodowej i pracy lodołamaczy biorących udział w akcji lodołamania na tym odcinku  

Przekop Klucz-Ustowo w sezonie zimowym również spełnia funkcję ochrony przeciwpowodziowej, jest powiązany z prowadzonymi akcjami lodołamania na jeziorze Dąbie.

Jezioro Dąbie jest stosunkowo płytkim zbiornikiem wodnym i przy mrozach wprowadzona do niego kra bardzo szybko marznie. Kilkakrotne łamanie jeziora przy mrozach doprowadza do powstania wtórnych zatorów lodowych opierających się o dno. Występowanie niekorzystnych warunków pogodowych podczas lodołamania przy obecnej głębokości toru wodnego na jeziorze Dąbie powoduje zablokowanie całej akcji i zwiększenie zagrożenia powodziowego. Jezioro Dąbie pełni rolę odbiornika kry, dlatego ze względu na konieczność poruszania się lodołamaczy po jeziorze i sprawny przepływ kry wymagane jest zachowanie w torze wodnym przebiegającym przez jezioro głębokości, co najmniej 3,2 m.

W przypadku niedrożności jeziora Dąbie, wykorzystuje się przekop Klucz -Ustowo do przeprowadzenia połamanej kry lodowej na Odrę Zachodnią. Jest to rozwiązanie stosowane w awaryjnych sytuacjach, przekop Klucz-Ustowo pełni rolę takiego bypass’ u.

Akcję lodołamania na przekopie Klucz – Ustowo przeprowadza się, gdy mimo intensywnych prac lodołamaczy na jeziorze Dąbie jak i na Wewnętrznych Wodach Morskich (tor wodny Szczecin-Świnoujście) nie ma możliwości odprowadzania lodu z dolnego i granicznego odcinka rzeki Odry (powstał zator lodowy), uruchamiany jest przekop Klucz – Ustowo, a lód kierowany jest na rzekę Odrę Zachodnią. Akcja lodołamania poprzez przekop Klucz-Ustowo również bywa prowadzona w przypadku trwałego występowania wiatrów z kierunków wschodnich i braku możliwości odpływu kry z jeziora Dąbie w kierunku Morza Bałtyckiego. W takich przypadkach również lód z rzeki Regalicy kierowany jest poprzez przekop Klucz-Ustowo na rzekę Odrę Zachodnią.

Zakres prac obejmie refulację urobku z dna kanału Klucz-Ustowo w celu osiągnięcie wymaganej głębokości toru wodnego zgodnego z Umową z dnia 27 kwietnia 2015 r. między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o wspólnej poprawie sytuacji na drogach wodnych na pograniczu polsko-niemieckim (ochrona przeciwpowodziowa, warunki przepływu i żeglugi). Zakres prac ograniczony będzie do toru wodnego, nie przewiduje się prac refulacyjnych bezpośrednio przy brzegach przekopu K-U.

Zgodnie z Artykułem 10 ww. Umowy, strona polska zobowiązała się do pogłębienia przekopu Klucz-Ustowo o dł. 2,75 km do następujących parametrów:

  • głębokość szlaku żeglownego 3,00 m (odniesiona do dolnego stanu wody projektowej),
  • szerokość szlaku żeglownego 55,0 m.

 OKRES REALIZACJI

Planowane prace będę realizowane w okresie od października 2019 do czerwca 2021.